ورود

پوشش جانوری استان خراسان رضوی

  • عمومی

پوشش جانوری استان خراسان رضوی

توسط ارزو کوهزاد شروع شد. زمان: 837 روز قبل

در سطح استان خراسان رضوی 410 گونه جانوری زیست می‌کنند که از میان آن‌ها پرندگانی همچون شانه به سر، جغد، سار، پرستو، کبوتر چاهی، جل، هوبره، زاغ بور، کبک دری، تیهو، قرقاول سفید، هما، کرکس سیاه، بالابان، شاهین، انواع عقاب و پستاندارانی چون شغال، گرگ، گراز وحشی، پلنگ، خرگوش، روباه، قوچ و میش اوریال، کل و بز، آهو، جبیر، یوزپلنگ، گربه وحشی، کاراکال و گربه پالاس،  شاخص و قابل ذکر هستند. خزندگان و حیوانات نقب‌زن همچون انواع مارها، سنجاب بیابانی، موش، عقرب، سوسمارهای بیابانی و سمندرها بیشتر در شهرستان تربت جام دیده می‌شوند.

در سال 1390 خورشیدی بيش از 12 گونه جديد مشتمل بر عقاب دريايی دم سفيد، غاز پيشانی سفيد، اردک گونه سفيد، گيلانشاه دم سياه، کوکر گندمی، خروس کولی شکم سياه، يلوه حنايی، افعی قفقازی، سوسمار البرزی، جکوی دم کلفت زگيل‌دار، مار درفشی و آگامای سر وزغی، برای نخستين بار در استان خراسان رضوی مشاهده شده است. در سال 1391 خورشیدی نیز 5 گونه جديد در خراسان رضوی برای نخستين بار مشاهده شده‌اند. جانورانی مانند اردک مرمری در شهرستان سرخس، 3 رأس گورخر در منطقه حفاظت شده جنگل خواجه در شهرستان سرخس، ميش مرغ (نوع نر) در منطقه پيشنهادی دوکوهه شهرستان خواف و لاسرتای دم دراز در منطقه پيشنهادی سيرخون در شهرستان خواف مشاهده شده است. گوندمار با نام علمی (elaphe persica) نيز ديگر جانداری است که در این سال برای اولين بار در استان خراسان رضوی شهرستان تربت جام و در منطقه حفاظت شده جنگلی باغ کشمير شناسايی و ثبت شده است. اين گونه که پراکنش جغرافيايی آن در ايران تاکنون منحصر به استان‌های شمالی و غربی کشور شامل مازندران، گيلان، گلستان، اردبيل و آذربايجان شرقی و آذربایجان غربی گزارش شده بود، از جمله مارهای غيرسمی و از خانواده «کلوبريد»ها است که حداکثر طول آن 106 سانتی‌متر و دم آن 25 سانتی‌متر است. زيستگاه اين مار مناطق جنگلی، بوته‌زارها و علفزارها و تغذيه آن از جوندگان و به ندرت از پرندگان است. بدن اين مار به رنگ زرد خاکستری متمايل به زيتونی تيره می‌باشد که البته برخی از پولک‌های اين مار دارای حاشيه سفيد و اغلب روشن و برخی نمونه‌های آن دارای 4 خط طولی است.

مناطق حفاظت شده استان خراسان رضوی به شرح زیر می‌باشند:

پارک ملی تندوره: پارک ملی تندوره در 30 کیلومتری غرب شهرستان درگز واقع شده است. این پارک در مجاورت زیارتگاه چهل‌میر قرار گرفته و دومین محل دیدنی و طبیعی ایران به شمار می‌رود. میزان بارندگی سالانه آن حدود 250 تا 300 میلی‌متر و توزیع بارندگی در فصول مختلف بسیار متفاوت است. با این که باران به مقدار کافی در این پارک نمی‌بارد، با این حال دارای 32 چشمه و 9 حلقه چاه می‌باشد. درجه حرارت در زمستان تا 20- درجه می‌رسد و حداقل 4 ماه از سال در این منطقه برف وجود دارد. پارک ملی تندوره منطقه‌ای کوهستانی است که از یک سری تپه ماهورهای مرتفع و به هم پیوسته در جنوب و رشته‌های سنگی در شمال تشکیل شده است و به طور کلی زیستگاه بسیار خوبی برای وحوش کوهستانی است.

در این منطقه حیوانات وحشی بسیاری زندگی می‌کنند که از آن میان می‌توان به قوچ، میش، گوسفندان کوهی، کل، بز، پلنگ، گربه پالاس، گربه جنگلی، گراز یا خوک وحشی، گرگ، شغال، روباه معمولی، خرگوش، تشی، رودک، عقاب طلایی، عقاب شاهی، سارگپه، کورکور، قرقی، جغد، کبوتر چاهی، کبوتر کوهی، یاکریم، قمری معمولی و خانگی، سیاه سینه، قره قیلوق، لاشخور، هما، کلاغ، کلاغ زاغی، گنجشک، شبگرد، کاکلی، سنگ چشم، سسک، مار کبری، مار جعفری، تیر مار، مار آبی و لاک‌پشت اشاره کرد.

 

image

پارک ملی تندوره دارای عمیق‌ترین و چشم‌نوازترین دره‌ها می‌باشد که از معروف‌ترین آن‌ها «دره چلمیر» است و در بخش شرقی پارک واقع است. در ابتدای ورودیِ دره «قریه دودانلو» قرار گرفته و ابتدای آن پوشیده از درختان انبوه دست کاشت گردو، بید، صنوبر و چنار می‌باشد. این دره مهم‌ترین تفرجگاه مردم درگز محسوب می‌گردد.

 

image

دامنه کوه‌ها به ویژه ارتفاعات میانی پارک و کوهپایه‌ها و شیب‌های بر آفتاب، پوشیده از درمنه همراه با انواع گونه‌های علفی است. شیب‌های تند و پوشش تنک و درختچه‌ها و درختان آن را در بر گرفته است. درختچه‌های گوجه وحشی، آلبالوی وحشی، شیر خشت و زرشک از جمله پوشش گیاهی این منطقه می‌باشد همچنین انواع علوفه و گیاهان دارویی نیز در این پارک می‌روید.

 

image

 

تندوره در زبان کردی جائی تنور مانند و گود را می‌گویند و بیشتر جاهای عمیق، دره‌ها و گرداب‌های عمیق رودخانه‌ها را تندوره می‌گویند. اهالی این منطقه کرد کرمانج هستند.

پناهگاه حیات وحش شیر احمد: این پناهگاه در 7 کیلومتری جنوب شرقی شهرستان سبزوار قرار گرفته است. وضعیت توپوگرافی منطقه به صورت دشتی، کویری و تپه ماهور بوده و دارای حداقل ارتفاع 915 متر و حداکثر ارتفاع 1380 متر می‌باشد. این منطقه از اقلیم خشک کویری با نوسان نسبتاً زیاد درجه حرارت روز و شب که از خصوصیات مناطق کویری می‌باشد، برخوردار است. میانگین درجه حرارت سالیانه معادل 14 درجه سانتی‌گراد است و متوسط حرارت ماهیانه در سردترین زمان سال (دی ماه) حدود 4/2 و گرم‌ترین ماه سال (تیر ماه) حدود 1/29 درجه سانتی‌گراد است. میزان بارندگی سالیانه حدود 175 میلی‌متر می‌باشد. توزیع بارندگی نامتعادل و حداکثر طی فصل زمستان با 48 درصد بارش‌ها اتفاق می‌افتد. بوته‌های گون، پوشش گیاهی آن را تشکیل می‌دهند. این منطقه در سال 1375 به عنوان منطقه شکار ممنوع اعلام گردید. بیش از یک دهه حفاظت سبب ارتقای ارزش‌ها و غنای منطقه گردید و به همین دلیل در اردیبهشت 1381، بر اساس ارزیابی‌های به عمل آمده شایسته احراز عنوان پناهگاه حیات وحش کویر تشخیص داده شد و بر اساس مصوبه شورای عالی محیط زیست به پناهگاه حیات وحش کویر شیراحمد تغییر نام داد و در حال حاضر با همین عنوان تحت کنترل و مدیریت می‌باشد. پناهگاه شیراحمد به دلیل ساختار زمین‌شناسی و شرایط اقلیمی حاکم بر آن، از چشمه‌های پرآبی که در تمامی طول سال جریان داشته باشد برخوردار نیست و رودخانه کال شور که حدود 25 کیلومتر از مرز شمالی منطقه را دربر می‌گیرد، تنها منبع آب دائمی منطقه می‌باشد. این رودخانه که در سال‌های پرآبی از دبی نسبتاً خوبی برخوردار است، علاوه بر این که مورد استفاده وحوش منطفه قرار می‌گیرد، همه ساله پذیرای صدها پرنده آبزی مهاجر می‌باشد. چشمه آوش مهم‌ترین چشمه منطقه است که علاوه بر مردم، مورد استفاده وحوش منطقه نیز قرار می‌گیرد. از دیگر منابع تأمین آب وحوش منطقه یک دستگاه تلمبه بادی است که بر روی یک حلقه چاه که تقریباً در محدوده مرکزی منطقه حفر گردیده است، قرار گرفته است. گونه‌های مهم جانوری پناهگاه عبارتند از آهو، جبير، خرگوش، كاراكال، گربه وحشی، كفتار، گرگ، سنجاب زمينی، همستر دم دراز، خارپشت ايرانی، خفاش بال سفيد، عقاب شاهی، عقاب طلايی، كركس، دليجه، سارگپه، بالابان، كبک، هوبره، شاه بوف، سهره، پرستو.

 

image

 

image

 

image

باغ کشمیر: این ناحیه که از تپه ماهورهای دیدنی تشکیل شده است در 55 کیلومتری شمال شهرستان تربت جام قرار دارد. منطقه باغ کشمیر در سال 1375 به مدت پنج سال منطقه شکار ممنوع اعلام شد و سپس در سال 1381 به علت وجود جنگل‌های پسته وحشی تبدیل به منطقه حفاظت شده جنگلی گردید. جنگل‌ها و توده‌های درختان پسته وحشی از قدیم‌الایام در منطقه باغ کشمیر به صورت پراکنده وجود داشته و به عنوان یکی از ذخیره‌گاه‌های ژنتیکی برای پسته محسوب می‌شود بنابراین حفاظت از آن و حفظ و تکثیر طبیعی وحوش از جمله اهداف حفاظت از منطقه می‌باشد. حیات وحش منطقه قوچ، میش، گراز، گربه وحشی، گرگ، روباه، شغال و پرندگان آن کبک، تیهو، سارگپه، بلدرچین، کلاغ. سبزقبا، شاهین، قمری، سهره، قرقی و عقاب می‌باشد. با توجه به کوهستانی بودن منطقه تعداد 14 چشمه در نقاط مختلف آن شناسایی شده که از جمله آن‌ها چشمه چاه بالا، بیگ مراد، حلقگی، چهارسبز، پلنگی، زیری، شله، گله گاش و چشمه چاه بوناک قابل ذکر می‌باشند.

 

image

منطقه شکار ممنوع مرزی باجگیران: منطقه شکار ممنوع باجگیران در فاصله 2 کیلومتری شمال شرقی شهرستان باجگیران و در نزدیکی مرز ایران و ترکمنستان قرار دارد. اين منطقه که شامل اسلمه، قاطربش، بردر و قرچقه می‌باشد، از تاريخ اول بهمن ماه سال 1382 به مدت هفت سال به عنوان منطقه تيراندازی ممنوع اعلام گرديد. این منطقه تپه ماهوری است و پوشش جانوری آن شامل کل، بز، قوچ، میش، گرگ، کفتار، روباه، خرگوش و ... است.

 

image

منطقه شکار ممنوع دربادام: منطقه دربادام با 15000 هکتار مساحت، دارای چهره‌ای کوهستانی است و در فاصله حدود 45 کیلومتری شمال شهر قوچان در مجاورت پارک ملی تندوره قرار گرفته است. این منطقه در سال 1357 به طور رسمی، به عنوان منطقه «شکار ممنوع» شناخته شد.

منطقه حفاظت شده قرخود: این منطقه در غرب شهرستان درگز قرار دارد و با وسعت حدود 45 هزار هکتار منطقه‌ای است تپه ماهوری، کوهستانی و صخره‌ای با شیب تند که از سال 1350 مورد حفاظت واقع شد. عمده گونه‌های جانوری قرخود شامل قوچ و میش اوریال (بزرگ‌ترین قوچ و میش ایران)، کل و بز، پلنگ، گرگ و روباه، خوک وحشی، پایکا، گورکن و ... می‌باشد. از جمله پوشش گیاهی آن نیز می‌توان به اُرس، زالزالک، زرشک، کرکو، بید، گون و انواع گرامینه اشاره نمود.

 

image

 

image

منطقه شکار ممنوع هنگام: منطقه شکار ممنوع هنگام با وسعت بسیار در شرق گناباد قرار دارد و از سال 1375 به عنوان منطقه شکار ممنوع اعلام شد و در سال 1382 به مدت 5 سال دیگر تمدید شد. سیمای طبیعی آن به صورت  یک دشت تپه ماهوری است. پوشش گیاهی آن شامل تاغ، بنه، گون، قیچ،درمنه، کلاه میرحسن، اسکنبیل،گز و کلپوره می‌باشد. این منطقه زیستگاه حیواناتی چون قوچ، میش، آهو، کل، بز، روباه، گرگ، کفتار، کاراکال و پرندگانی چون کبک، تیهو، دلیجه، کوکر، هما و کرکس می‌باشد.

image


منطقه شکار ممنوع هلالی: منطقه شکار ممنوع هلالی از سال 1376 به عنوان منطقه شکار ممنوع اعلام شد و در سال 1385 به منطقه حفاظت شده تبدیل شد. این منطقه با مساحت 120719 هکتار، در غرب گناباد و جنوب شرقی بجستان قرار دارد. پوشش گیاهی این منطقه شامل تاغ، بنه، گون، قیچ، درمنه، کلاه میرحسن، اسکنبیل، گز، کلپوره، بومادران، کما، شیرین بیان، زیره سیاه، کاسنی، کاکوتی، زرشک، بارهنگ، آویشن و سریش می‌باشد. این منطقه زیستگاه جانورانی همچون قوچ، میش، آهو، کل، بز، گراز، پلنگ، گربه وحشی، خرگوش، کفتار، سهره معمولی، سهره طلایی سر خاکستری، سهره زرد، سهره پیشانی سرخ و چکاوک شاخدار می‌باشد.

منطقه شکار ممنوع درونه: این منطقه با گسترش 60000 هکتار در غرب شهرستان کاشمر قرار دارد. به دلیل تنوع زیستگاه حیات وحش و قابلیت‌های بالقوه در زمینه احیاء و حفظ پوشش گیاهی و جانوری، به عنوان منطقه «شکار ممنوع» اعلام شده است.

منطقه شکار ممنوع بزمای: این منطقه حفاظت شده با وسعت 28000 هکتار در 8 کیلومتری جنوب شرقی تربت حیدریه قرار دارد. سیمای طبیعی بزمای، کوهستانی و تپه ماهوری بوده و بیشترین گونه‌های گیاهی آن شامل چوبک، کلاه میرحسن، میخک کوهی، شکرتیغال، فرفیون، ریواس، گون و ... است و از جمله حیات وحش آن می‌توان به کل، بز، قوچ و انواع پرندگان اشاره کرد. در مرداد ماه سال 1391 در این منطقه گونه نادر لک‌لک سیاه مشاهده شد. لک‌لک سیاه با نام انگلیسی Black Stork از پرندگان زمستان‌گذر و تابستان‌گذر کمیاب از راسته لک‌لک‌سانان و خانواده لک‌لک‌ها است. لک‌لک‌های سیاه نر و ماده همشکل بوده و عمدتاً از ماهی و گاهی از حشرات، ملخ‌ها، سمندرها و نیز از جوندگان و پستانداران کوچک، مارها و مارمولک‌ها تغذیه می‌کنند. این پرنده در نواحی آب‌های شور و شیرین، رودخانه‌های کم‌عمق با ساحل شنی، کانال‌ها، جزایر، اراضی سیلاب‌گیر و نواحی پردرخت کنار دریاچه‌ها به سر برده و معمولاً روی درختان آشیانه می‌سازد. این پرنده در ایران به تعداد کم و مهاجر و در مناطق جنوبی کرمان و فارس و نیز در مناطق شمال‌غرب، به صورت گروه‌های کوچک مهاجر دیده می‌شود.

image

پناهگاه حیات وحش حیدری: این پناهگاه در 70 کیلومتری شمال غرب نیشابور واقع شده است. پناهگاه حیات وحش حیدری از تپه ماهورهایی با پوشش گیاهی درختان ارس شکل گرفته است. پناهگاه حیات وحش حیدری در سال 1381، طی مصوبه شورای عالی محیط زیست، به مجموعه مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت از محیط زیست کشور پیوست. اين منطقه، یکی از بهترین شکارگاه‌های شرق کشور محسوب می‌گردد. این پناهگاه علاوه بر دربر گرفتن توده‌های جنگلی ارس شهرستان نيشابور، يكی از مهم‌ترين زيستگاه‌های قوچ و ميش اوريال در سطح كشور است. از گونه‌های مهم گیاهی منطقه‌ حيدری می‌توان از کرکو، داغداغان، سنجد، زرشک، باریجه، شیرخشت و بارهنگ و از گونه‌های مهم جانوری آن، می‌توان قوچ و میش اوریال، گربه‌ وحشی، سمور، پلنگ، کفتار، گرگ، گراز، روباه و انواع پرندگان شكاری از قبيل شاهین، بحری، كبک، تيهو و ... را برشمرد.

 


 

 

بلاک کردن کاربر

در صورت لزوم، به مدیریت گزارش دهید.

آیا مطمئن هستید که می خواهید این کاربر را بلاک کنید؟